U Gerontološkom centru Sarajevo tokom noći o 341 korisniku brinu tri zaposlenika, a među korisnicima je 285 osoba zavisnih od tuđe pomoći. To je jedan od nalaza izvještaja Ureda za reviziju institucija u Federaciji BiH o kvalitetu usluga u domovima za starije u Sarajevu, Tuzli i Mostaru.
Revizija je obuhvatila rad Gerontološkog centra Sarajevo, Doma penzionera Tuzla i Doma penzionera Mostar, kao i tri kantonalna ministarstva nadležna za socijalnu politiku u Federaciji BiH. Posmatran je period od 2023. do 2025. godine, uz informacije o pojedinim aktivnostima tokom 2026. godine.
Revizori su utvrdili nedostatak njegovatelja i fizioterapeuta, probleme u organizaciji rada i njezi, neodgovarajuće uslove za osobe s demencijom te slabosti u zaštiti prava korisnika. U izvještaju se navodi da, iako domovi uglavnom osiguravaju osnovne uslove za smještaj i brigu, nadležne institucije nisu poduzele dovoljno da osiguraju odgovarajući kvalitet usluga.
“Nedovoljno i neadekvatno provođenje internog i stručnog nadzora onemogućava blagovremeno identifikovanje nepravilnosti u kvalitetu usluga, što može negativno uticati na sigurnost, prava i dobrobit korisnika“, upozoreno je u izvještaju Ureda za reviziju institucija FBiH.
U noćnoj smjeni u Mostaru i Tuzli rade po četiri zaposlenika. Dom penzionera Mostar imao je 119 korisnika, od kojih je 102 zavisno od tuđe pomoći, dok je Dom penzionera Tuzla imao 158 korisnika, među kojima 80 zavisnih.
Korisnici su raspoređeni na različitim odjeljenjima i spratovima, ali nije utvrđen standard koji bi određivao koliko zaposlenika treba raditi noću u odnosu na broj korisnika i njihovo zdravstveno stanje. Revizori upozoravaju da takva kadrovska organizacija može dovesti u pitanje kvalitet usluga.
Manjak osoblja vidljiv je i u dnevnoj organizaciji njege i rehabilitacije. U sarajevskom centru bilo je 28 njegovateljica, iako je prema normativu korištenom u revizorskoj analizi bilo potrebno 35, te četiri fizioterapeuta umjesto devet. Mostarski centar imao je sedam njegovateljica, a potrebno ih je bilo 12, dok su u tuzlanskom domu radila dva fizioterapeuta, nasuprot četiri potrebna.
Za Mostar su kao osnova za poređenje korišteni normativi iz Kantona Sarajevo i Tuzlanskog kantona, jer Hercegovačko-neretvanski kanton nije imao odgovarajući propis za ovu vrstu zdravstvenih kadrova. Revizori su naveli i da postojeći normativi nisu dovoljno prilagođeni stvarnim potrebama, jer ne razlikuju korisnike koji su samostalni od onih kojima je potrebna stalna njega.
Opterećenje zaposlenih dodatno povećavaju bolovanja za koja nisu organizovane zamjene. U Gerontološkom centru Sarajevo tokom 2025. evidentirano je 30.295 sati bolovanja, od čega 13.696 sati u Službi zdravstvene njege i rehabilitacije. Poslove odsutnih preuzimali su prisutni radnici, što se prema izvještaju odražava na kvalitet brige o korisnicima.
Uprave domova kao uzroke problema navodile su nedostatak novca i sve zahtjevniju strukturu korisnika. Revizori su, međutim, utvrdili da nisu provedene konkretne aktivnosti na analizi stanja i reorganizaciji rada. U Sarajevu su tokom 2024. i 2025. zaposleni dodatni zdravstveni radnici, a tokom 2026. raspisan je poziv za prijem devet njegovateljica i pet fizioterapeuta.
Posebni nalazi odnose se na smještaj i tretman osoba s demencijom. U Domu penzionera Tuzla one su smještene na zaključanom spratu, pod stalnim nadzorom, i uglavnom ne učestvuju u svakodnevnim aktivnostima s ostalim korisnicima niti koriste zajedničke prostore. Iz prostora namijenjenog njihovom smještaju izlaze uglavnom u pratnji članova porodice.
„Navedeno ukazuje da nisu osigurani odgovarajući uslovi potrebni za kvalitet života ovih korisnika“, navode revizori.
U Gerontološkom centru Sarajevo osobe s demencijom borave zajedno s nepokretnim korisnicima u deset soba stacionara. Od toga je osam šestokrevetnih, a dvije trokrevetne sobe. Osim pojačanog nadzora, nisu im bili osigurani posebni prostorni, organizacioni ni terapijski sadržaji prilagođeni njihovom stanju.
Tokom perioda od 2023. do 2025. nisu provođene konkretne aktivnosti na osiguranju odgovarajućih uslova u Sarajevu. Tokom 2026. pokrenute su aktivnosti za osiguranje sredstava, ali nije bilo izvjesno kada bi poboljšanja mogla biti realizovana.
U Mostaru dom u pravilu ne prima osobe s Alzheimerovom bolešću i težim oblicima demencije jer nema odgovarajuće odjele. Ako se bolest razvije ili pogorša tokom boravka, porodice se obavještavaju o potrebi izmještanja korisnika. Predstavnici ustanove naveli su da u Mostaru nedostaju alternativni smještajni kapaciteti.
Revizorski nalazi obuhvatili su i način na koji domovi postupaju po pritužbama korisnika. U Domu penzionera Tuzla postoji sanduče za pritužbe, ali se ne vodi evidencija o tome koliko ih je zaprimljeno, na šta su se odnosile i kako su riješene.
Prema Uredu za reviziju institucija FBiH, pritužbe se uglavnom rješavaju neformalno, bez formiranja predmeta, čak i kada su dostavljene u pisanom obliku. Takav način postupanja, prema nalazima revizora, ne omogućava utvrđivanje činjenica niti pouzdano praćenje ishoda pritužbi.
Revizorima je dostavljeno samo jedno rješenje po pisanoj pritužbi korisnice na neprofesionalan odnos medicinske sestre. Rješenje je doneseno isključivo na osnovu izjave medicinske sestre, bez drugih radnji radi utvrđivanja činjenica i bez obrazloženja razloga za odluku.
Ured za reviziju institucija FBiH zaključio je da nedovoljno i neadekvatno provođenje internog i stručnog nadzora onemogućava blagovremeno identifikovanje nepravilnosti u kvalitetu usluga. U izvještaju se navodi da to može negativno uticati na sigurnost, prava i dobrobit korisnika, dok su revizori upozorili na nedostatke u njezi, organizaciji rada i zaštiti njihovih prava.
