Presušivanje rijeke Blihe kod Sanskog Mosta tokom ljeta i početkom jeseni 2026. godine povezano je s višemjesečnom sušom i visokim temperaturama, dok mogući utjecaj rudarskih aktivnosti u Kamengradu još nije razjašnjen. Tri stručne analize obuhvatile su meteorološke, hidrološke, geološke i terenske pokazatelje sliva Blihe.
Federalni hidrometeorološki zavod u svojoj analizi navodi da je sjeverozapadna Bosna tokom proljeća i ljeta 2026. godine bila izložena dugom toplom i sušnom periodu. U Sanskom Mostu je od aprila do augusta 2026. pet mjeseci zaredom zabilježeno manje padavina od prosjeka. Ukupno je palo 264,5 milimetara kiše, odnosno 39,5 posto manje od referentne vrijednosti.
Tokom ljeta deficit padavina u Sanskom Mostu iznosio je 37,9 posto, dok je u Bihaću dostigao 65,4 posto. Istovremeno su temperaturne anomalije iznosile 2,3 stepena Celzijusa u Sanskom Mostu i 3,1 stepen u Bihaću.
„Opisani meteorološki uslovi bili su izrazito nepovoljni za obnavljanje površinskih i podzemnih vodnih zaliha. Dugotrajan manjak padavina smanjio je količinu vode raspoloživu za infiltraciju i prihranjivanje podzemlja, dok su visoke temperature povećale evapotranspiracijsku potražnju i ubrzale isušivanje tla“, navodi se u analizi Federalnog hidrometeorološkog zavoda.
Podaci o ljetu 2026. godine pokazuju da je Bihać imao drugo najsušnije i drugo najtoplije ljeto u raspoloživom nizu mjerenja. U Sanskom Mostu ljeto je bilo deseto najsušnije i treće najtoplije. Samo u augustu u Sanskom Mostu izmjerena su 24 milimetra padavina, što je 64,8 posto manje od prosjeka, a najduži potvrđeni period bez padavina trajao je 21 dan.
Drugi dio analiza odnosio se na geološke karakteristike područja. Federalni zavod za geologiju naveo je da sliv Blihe obuhvata približno 55 kvadratnih kilometara i da ima složenu građu. Rijeka nastaje od više manjih izvora, a potok Ponor nakon približno tri kilometra toka ponire i ponovo se pojavljuje na izvoru Blihe.
Sliv izvora pretežno čine nepropusni fliš i slabije propusni dolomiti, dok se na desnoj strani rijeke nalaze propusniji krečnjaci i dolomiti. Zbog takve građe odnosi površinskih i podzemnih voda dodatno su složeni.
„Propusne krečnjačke stijene imaju funkcije vodonosnika pukotinske poroznosti u kojima su sadržane značajne količine podzemnih voda koje predstavljaju problem u eksploataciji uglja, te se redovno vrši njihovo odvodnjavanje putem vodosabirnika“, navodi se u mišljenju Federalnog zavoda za geologiju.
Voda iz vodosabirnika površinskog kopa Rudnika Kamengrad crpi se pumpama i distribuira u rijeku Blihu. Predstavnici Rudnika Kamengrad naveli su tokom stručnog obilaska da se podzemne vode pojavljuju na pojedinim etažama površinskog kopa, odakle se crpe. Prema njihovim tvrdnjama, takve pojave nisu evidentirane u približno deset dana prije obilaska.
Istovremeno, Federalni zavod za geologiju upozorava da nedostaju precizni podaci o obimu odvodnjavanja ležišta uglja i ukupnom bilansu podzemnih voda u površinskom kopu. U terenskom izvještaju zbog toga nije potvrđena, ali ni isključena veza između rudarskih aktivnosti i presušivanja Blihe. „Na osnovu trenutno raspoloživih podataka ne može se dokazati direktna uzročno-posljedična veza između rudarskih aktivnosti i presušivanja Blihe, ali se takva mogućnost ne može ni isključiti“, navodi se u izvještaju.
Kao mogući faktori poremećaja vodnog režima navedeni su prirodna hidrološka suša, promjene podzemnih tokova, odvodnjavanje površinskog kopa i promjene uslova prodiranja vode u podzemlje. Stručne analize ne isključuju mogućnost da je više tih faktora djelovalo istovremeno.
Za razjašnjenje uzroka Federalni zavod za geologiju preporučuje dodatna istraživanja utjecaja eksploatacije uglja na vodni režim Blihe. Predloženo je praćenje količine i kvaliteta vode na svim izvorima, utvrđivanje obima crpljenja podzemnih voda i izrada detaljne hidrogeološke karte sliva. Potrebna su i dodatna mjerenja te dokumentacija o količinama ispumpane vode i njihovoj vremenskoj dinamici.
Federalni hidrometeorološki zavod upozorava na dugoročne klimatske rizike, među kojima su rast temperatura i duži sušni periodi. Prema projekcijama, nepovoljniji raspored ljetnih padavina mogao bi povećati rizik od češćih i dugotrajnijih perioda niskog vodostaja. To bi dodatno otežalo očuvanje kontinuiteta vodopada Blihe, zaštićenog spomenika prirode na području Sanskog Mosta.
