Više od tri decenije odnose Bosne i Hercegovine i Srbije obilježava zamrznuti politički konflikt, u kojem se historijsko naslijeđe, lokalni mitovi i geostrateški interesi prepliću bez stvarnog prostora za suštinsko pomirenje, piše Stav.ba.
Takav odnos posebno se vidi u politici Beograda prema Sarajevu. Beograd nikada nije zauzeo poziciju klasične, ravnopravne međudržavne diplomatije, već je Bosnu i Hercegovinu posmatrao kao prostor posebnog interesa i sredstvo za ostvarivanje širih regionalnih ciljeva.
Oblici te politike mijenjali su se zavisno od toga ko je sjedio u Nemanjinoj 11 i kojem se globalnom centru moći Beograd u određenom trenutku približavao. Jedne političke garniture oslanjale su se na Brisel i zapadne investicije, uz nacionalne ciljeve prikrivene retorikom regionalne saradnje, dok su druge tražile oslonac u Moskvi i pravoslavno-slavenskom savezništvu. Ipak, promjena ideološke retorike nije bitnije utjecala na strateški kurs prema Sarajevu.
U toj politici Bosna i Hercegovina redovno se koristi kao moneta za potkusurivanje u trgovini s velikim silama. Istovremeno, služi i kao instrument za održavanje stalnog pritiska na susjedstvo. Zbog toga su pokušaji stabilizacije prilika u Bosni i Hercegovini, uprkos njenoj složenosti i suverenitetu, nailazili na direktan ili posredan otpor iz Beograda.
To se ispoljavalo kroz otvorenu podršku secesionističkoj retorici iz Banje Luke, ali i kroz djelovanje ekonomskim polugama i konceptom „srpskog sveta“. Cilj je, prema takvom obrascu djelovanja, bio zadržati Bosnu i Hercegovinu u stanju trajne funkcionalne blokade i podržavati tvrdnju o njenoj navodnoj neodrživosti.
Jedna od ključnih prepreka boljim odnosima jeste i to što Beograd odbija suočiti se s bliskom prošlošću. Presude međunarodnih sudova, kao i utvrđene činjenice o agresiji i genocidu u Srebrenici, u srbijanskom javnom i političkom prostoru sistemski se relativiziraju ili ignoriraju.
Umjesto jasnog odmaka od politika iz devedesetih, prisutno je preokretanje činjenica. Medijski mehanizmi pod kontrolom vlasti godinama održavaju narativ o srbijanskoj nedužnosti i ugroženosti, dok se zahtjevi Sarajeva za poštovanjem pravnih činjenica i suvereniteta označavaju kao „patološka mržnja“ i napad na srpski narod.
Paternalistički odnos prema Bosni i Hercegovini, kojoj se osporava puni državni kapacitet i koju se tretira kao „privremena tvorevina“, otežava uspostavljanje iskrenih dobrokomšijskih odnosa. Građanima s obje strane granice umjesto stabilnosti i ekonomskog napretka servira se strah od novih kriza. Takva atmosfera vladajućim strukturama omogućava paravan za unutrašnje probleme i ekonomski zastoj.
Zato eventualne promjene u Beogradu ne bi trebale same po sebi stvarati naivan optimizam u Sarajevu. Nedavni slom Vučićevog režima, pod pritiskom masovnih protesta i nakon izborne pobjede Studentske liste, pokazao je razmjere političkog potresa, ali smjena vlasti u Srbiji ne znači automatski odustajanje od strateških geopolitičkih ciljeva na Balkanu.
Novi, takozvani „demokratizirani“ lideri ili populistički pokreti, usprkos proevropskoj retorici i građanskom diskursu, vrlo brzo mogu preuzeti iste one mehanizme paternalizma i rezervnog pritiska prema komšijama, usklađujući ih s vlastitim unutrašnjim potrebama. Stoga, bez obzira na to ko sjedi u beogradskim kabinetima, ključni test svake „nove političke ere“ u Srbiji za Bosnu i Hercegovinu neće biti deklarativne riječi o stabilnosti, nego praktično prihvatanje punog državnog suvereniteta BiH bez ikakvih figa u džepu.