Predsjednik entiteta RS Siniša Karan ustvrdio je da je Republika Srpska nastala kao posljedica preglasavanja srpskih zastupnika te da joj je Dejtonski sporazum potvrdio suverenitet. Dostupni historijski izvori potvrđuju da je deklaracija proglašena prije otvorenih ratnih sukoba, ali Ustav Bosne i Hercegovine definiše RS kao entitet unutar suverene države.
Historija i značaj datuma 9. januar
Karanove izjave koje su za ATV prenele Oslobođenje, podudaraju se s hronologijom po kojoj je Skupština srpskog naroda u BiH 9. januara 1992. proglasila Republiku srpskog naroda Bosne i Hercegovine. Međunarodni sudski zapisi bilježe da su se otvoreni sukobi intenzivirali nakon proglašenja nezavisnosti BiH u martu 1992. godine, iako su pripreme za rat počele ranije.
Karanovo predstavljanje nastanka RS-a kao isključivo odgovora na preglasavanje ne obuhvata sve okolnosti. Nakon što je Skupština SR BiH u oktobru 1991. podržala suverenitet BiH, srpski zastupnici su formirali posebnu skupštinu i potom proglasili odvojenu republiku s namjerom da ostane u jugoslavenskoj federaciji. Stoga nije potpuno tačno prikazivati januarsku deklaraciju kao akt donesen u okviru redovne procedure institucija SR BiH.
Dejtonski sporazum nije priznao RS kao zasebnu suverenu državu. Aneks IV nalaže da BiH nastavlja da postoji kao država u skladu s međunarodnim pravom i da se sastoji od dva entiteta — Federacije BiH i RS. Odredbe o entitetima u Ustavu BiH, dakle, definišu unutrašnju organizaciju države, ali ne prenose međunarodni suverenitet na RS.
Niti izbor datuma 9. januar za entitetski praznik sam po sebi ne dokazuje neustavnost ili ustavnost entiteta u cjelini. Ustavni sud BiH je, u razmatranju Zakona o praznicima, utvrdio da obilježavanje Dana RS-a 9. januara diskriminira građane jer privilegira jedan narod; datum je u korelaciji s pravoslavnim praznikom Svetog Stefana i godišnjicom deklaracije iz 1992. Odluka se odnosila na datum i način obilježavanja, a ne na pitanje postojanja entiteta.
Granice nadležnosti prema Ustavu
Karanova tvrdnja da RS ima „puni unutrašnji suverenitet“ i djelimični vanjski suverenitet nije usklađena s odredbama Ustava BiH. Ustav dodjeljuje državne funkcije institucijama BiH u oblastima izričito navedenim u članu III, a entitetima preostale nadležnosti; istovremeno zahtijeva da entitetski ustavi i zakoni budu usklađeni s Ustavom BiH. Time entitetima pripadaju široke nadležnosti u okviru unutrašnje organizacije, dok suverenitet pripada Bosni i Hercegovini.
Tačno je da član III Ustava BiH navodi deset oblasti u nadležnosti državnih institucija i da preostale nadležnosti pripadaju entitetima. Međutim, to ne znači da su institucije BiH stekle te nadležnosti od entiteta kao suverenih država: Ustav predviđa i dodatne državne odgovornosti neophodne za očuvanje suvereniteta, teritorijalnog integriteta i međunarodnog subjektiviteta BiH.
Netačna je tvrdnja da Ustavni sud BiH donosi odluke protiv RS-a bez navođenja pravnog osnova. U predmetu U-5/98, Sud je analizirao specifične odredbe entitetskih ustava, obrazložio nesaglasnost određenih odredbi Ustava RS-a s Ustavom BiH i proglasio pojedine članove neustavnim. Odluke Suda su, prema Ustavu BiH, konačne i obavezujuće. Tvrdnja da je Sud „napravio veće zlo“ od političkih predstavnika predstavlja Karanovu političku ocjenu, a ne provjerljivu činjenicu.
Izjava da bez RS-a ne bi bilo ni Srba u BiH predstavlja neprovjerljivu pretpostavku, a ne utvrđenu činjenicu. Ustav BiH prepoznaje Bošnjake, Hrvate i Srbe kao konstitutivne narode u cijeloj državi; njihov ustavni status nije uslovljen postojanjem jednog entiteta. Također, Karanova tvrdnja o „potpunoj asimilaciji“ Srba u Sloveniji nije potkrijepljena dokazima u iznesenoj izjavi.
Treba razlikovati i pitanje genocida u Srebrenici, koje su međunarodni sudovi utvrdili i povezali s djelovanjem snaga bosanskih Srba, od pravnog statusa današnjeg entiteta. Međunarodni sudski nalazi utvrđuju postojanje zločina i individualnu odgovornost osuđenih lica; naziv „genocidna tvorevina“ predstavlja političku kvalifikaciju, a ne pravni zaključak o statusu RS-a iz izrečenih presuda.
